Als de jonge theoloog en filosoof Johann Gottfried Herder (1744-1803)
zich in mei 1769 te Riga inscheept, gaat hij het avontuur van zijn leven
tegemoet. Eenmaal op zee maakt hij de balans op van zijn bestaan.
Terugkijkend is dat voorwerp van kritische beschouwing, voor de toekomst
maakt hij grootse plannen. Zijn bezinning op het verleden en projecten
voor de toekomst vormen het uitgangspunt van het dagboek dat hij na zijn
zeereis in Nantes en Parijs schrijft.
Dit geschrift verscheen in 1846 postuum onder de titel Journal meiner Reise im Jahr 1769.
Hoewel het, in navolging van Herder zelf, een 'journaal' wordt genoemd,
heeft het de vorm van een aaneengesloten geschreven essay, niet die van
een dagboek. Herder doet erin verslag van zijn belevenissen als
reiziger - 'wat biedt een schip zwevend tussen hemel en zee niet aan
ruimte om te denken' - en neemt de lezer mee op een fascinerende
innerlijke reis door zijn gedachtewereld. Het zijn de invallen en
bespiegelingen van een 24-jarige, begiftigd met een fabelachtige
eruditie. Hier is reeds de kritische verlichter aan het woord die zich
afzet tegen de overwaardering van de rede, en die de grondslag legt
voor alle gedachten die hij in zijn latere geschriften verder zal
uitwerken.
Kortom, een magistraal egodocument dat tevens een
rijke bron vormt van vruchtbare ideeën over taal, opvoeding, onderwijs,
wetenschap, kunsten en religie - ideeën die tot op de dag van vandaag
hun betekenis en zeggingskracht hebben weten te behouden. Het is reeds
in vele talen vertaald. Deze eerste Nederlandse uitgave plaatst Herders
'journaal' in de context van zijn leven, maar laat er vooral ook de
actualiteitswaarde van zien.
Herders
theorie van de taaluiting wierp een nieuw licht op de relatie taal en
betekenis, en is daarmee van grote invloed op de moderne cultuur.
(Charles Taylor)
De ontdekking van de dynamische geschiedenis
met alles wat daaruit volgt, van het trotse individualisme tot de
ootmoed voor de oude getuigenissen van de volkscultuur, bewerkte een
echte breuk in het Avondland. (Rüdiger Safranski)
Herder zal
actueel blijven zolang onze beschaving, net als hij, aarzelt tussen
eeuwige oecumenische, humanistische waarden (...) en de ontkenning van
elke absolute waarde. (Max Rouché)
Aart J. Leemhuis is filosoof en beeldend kunstenaar. Hij bezorgde o.m.
Nederlandse uitgaven van Schillers Über die ästhetische
Erziehung des Menschen en de Briefwechsel zwischen Schiller und Goethe.
Ingeleid, vertaald en geannoteerd door Aart J. Leemhuis
Gottfried Herder, Johann, Journaal van mijn reis in het jaar 1769 Prijs Euro 27.95
|
Bij u in huis op: woensdag
|
| Andere titels binnen de rubriek: |
| Filosofie algemeen
|